Dziś przenosimy się na południowo-wschodnie rubieże Krakowa, w okolice Wieliczki, do dawnej podkrakowskiej wsi Kosocice, która obecnie znajduje się w granicach miasta. To właśnie tutaj odnajdziemy dwa niezwykle ważne obiekty Twierdzy Kraków, niegdyś ściśle ze sobą współpracujące: forty pancerne 50 ½ Kosocice West oraz Ost. Ten drugi, znany również pod nazwą Barycz, jest głównym bohaterem dzisiejszego wpisu.
Architektura i projekt gen. Gołogórskiego
Fort Barycz to jeden z najlepiej zachowanych obiektów Twierdzy Kraków. Wybudowano go w latach 1897–1899 według projektu wybitnego polskiego inżyniera wojskowego w służbie c.k. armii, gen. Emila Gołogórskiego. Był on twórcą wzorcowego modelu fortu pancernego, co łatwo dostrzec, porównując blok koszarowy w Kosocicach z analogicznymi konstrukcjami w Pękowicach, Bibicach czy Mistrzejowicach. Wiele wskazuje na to, że Gołogórski zaprojektował cały kosocicki zespół obronny, czyniąc go majstersztykiem ówczesnej inżynierii wojskowej.
Unikalne detale i potężna fosa
Fort wschodni wyróżnia się kilkoma unikalnymi rozwiązaniami:
Najgłębsza sucha fosa w Krakowie: Otoczona murowanym przeciwstokiem z galerią strzelecką.
Kaponiera rewersowa: Ukryte w narożach fosy stanowiska dla szybkostrzelnych armat kazamatowych 6 cm M.98.
System potern: Podziemne przejścia łączące blok koszarowy z elementami obrony fosy.
Tradytor: Dodatkowy element obronny znajdujący się w wale po północnej stronie bramy (obecnie obudowany konstrukcją z czasów PRL).
Co niezwykłe, wewnątrz fortu zachowała się oryginalna drewniana podłoga oraz liczne elementy pancernego wyposażenia, takie jak okiennice i drzwi. Niestety, wieże pancerne (cztery artyleryjskie z działami 8 cm M.94 oraz jedna obserwacyjna) zostały zrabowane i zezłomowane po 1945 roku.
Świadek Wielkiej Wojny
Fort odegrał kluczową rolę w grudniu 1914 roku, podczas odparcia rosyjskiego „walca parowego”. Wojska gen. Radko Dimitriewa, po zajęciu Wieliczki, napierały na Kraków. Jednak skuteczny ogień artylerii fortecznej oraz niekorzystne dla Rosjan wieści z frontu w Beskidach zmusiły agresora do odwrotu. To zwycięstwo miało ogromny wpływ na dalsze losy kampanii na froncie wschodnim.
Od koszar do muzeum
Burzliwe losy fortu trwały także w kolejnych dekadach. Podczas II wojny światowej stacjonowali tu Niemcy (po których do dziś zostały napisy na ścianach), a po 1945 roku obiekt służył Ludowemu Wojsku Polskiemu. W późniejszych latach fosa stała się poligonem doświadczalnym dla krakowskich rakietników, a sam budynek mieścił Ośrodek Szkoleniowy Urzędu Wojewódzkiego.
W ostatnich latach, dzięki staraniom Fundacji Aktywnej Ochrony Zabytków Techniki i Dziedzictwa Kulturowego „Janus”, fort stał się oddziałem rozproszonego Muzeum Twierdzy Kraków. Wnętrza są czyste i starannie utrzymane, co pozwala w pełni docenić kunszt dawnych budowniczych.
Obecnie fort jest zarządzany przez Stowarzyszenie Adventure.
Informacje dla zwiedzających
Fort można zwiedzić z przewodnikiem podczas spacerów dydaktycznych. To doskonała okazja, by zobaczyć relikty wież pancernych, przejść podziemną poterną i stanąć na dnie najgłębszej fosy w twierdzy. Aktualne informacje o wydarzeniach znajdziecie na stronie Stowarzyszenie Adventure.
Murowany przeciwstok z otworami strzelniczymi.
Korytarze w przeciwstoku oraz poterna prowadząca z budynku koszarowego.
Jedno z pomieszczeń w bloku koszarowym z oryginalną drewnianą podłogą.
Zachowane relikty artyleryjskich wież pancernych.
Relikty pancernej wieży obserwacyjnej.
Przyjemnie popatrzeć na zachowane oryginalne pancerne okiennice.
☕ Podobał Ci się ten post? Jeśli chcesz mnie wesprzeć, to możesz postawić mi symboliczną wirtualną kawę. Będzie mi bardzo miło i da mi to motywację do dalszego działania! 👇👇👇
Postaw wirtualną kawę ☕
