Śladami krowoderskiej kolei, czyli odkrywanie tajemnic krakowskiego Dworca Towarowego

 

 

Sobota 12 września 2026 była dosyć pochmurnym i zwiastującym nadchodzącą jesień dniem. Na szczęście według prognoz miało być bezdeszczowo, więc postanowiłem wybrać się na spacer śladami krowoderskiej kolei organizowany przez Dzielnicę V Krowodrza i poprowadzony przez dr Dominika Lulewicza.

Słyszałem wiele pochlebnych opinii na temat wcześniejszych spacerów prowadzonych przez dr Lulewicza, lecz niestety jakoś tak się złożyło, że nie mogłem w nich uczestniczyć. Wyczekiwałem zatem na kolejną okazję z niecierpliwością.

Miejscem zbiórki i zarazem początkiem spaceru był przystanek tramwajowy "Dworzec Towarowy". Po krótkim wstępie przekroczyliśmy jedną z bram wjazdowych na teren dworca i naszym oczom ukazały się pięknie odnowione budynki administracyjne.

 

Budynki administracji dworca towarowego. 

Kolejnym przystankiem była rampa załadowcza do jednego z magazynów, gdzie zaprezentowano nam detale architektoniczne oraz ciekawostkę dotyczącą konstrukcji jednej z wiat, wykonanej z szyn kolejowych pochodzących z różnych hut (austro-węgierskich z Cieszyna, Witkowic jak i przytarganych tutaj aż z niemiecko-francuskiego pogranicza przez niemieckiego okupanta w czasie II wojny światowej).

 

 

 

 

 

Sygnatura cieszyńskiej huty.

Sygnatura witkowickiej huty.

 

 

 

Po drodze mieliśmy okazję obejrzeć między innymi drugą bramę wjazdową (tym razem oryginalną, bo ta, którą przekroczyliśmy została przesunięta w wyniku budowy linii tramwajowej), magazyny o różnym przeznaczeniu, stację transformatorową oraz obejrzeć elementy scenografii do filmów "Lista Schindlera" oraz "Karol. Człowiek, który został papieżem" w formie napisów na elewacjach budynków.

 

Niektóre z budynków są w mocno opłakanym stanie.

Magazyn zbożowy.

Jeden z elementów scenografii do filmu "Lista Schindlera".

Jeden z elementów scenografii do filmu "Karol. Człowiek, który został papieżem".

Nad wiatą widać kolejny z elementów scenografii do filmu "Lista Schindlera".

Budynek transformatorowni.

 

Następnie skierowaliśmy się w stronę wiaduktów nad ulicą Prądnicką, podziwiając po drodze budynki i efektowne szyldy firmy R.Aleksandrowicz. Na jednym z wiaduktów przewodnik powiedział kilka słów na temat pięknie wykonanych balustrad z motywami secesyjnymi i udaliśmy się "tajnym" przejściem w stronę ulicy Zbożowej, gdzie stoi okazały ceglany budynek mieszkalny wybudowany dla pracowników kolei.

 

Szyld dawnej firmy R. Aleksandrowicz, 

który kojarzyłem wcześniej tylko z widoku z okna tramwaju 😉

Kunsztownie wykonane balustrady z motywem secesyjnym.

Sonnenblumen czyli słonecznik :)

 

Jeden z budynków mieszkalnych dla pracowników kolei.

Kilka kroków dalej mieliśmy okazję obejrzeć budynki związane z dawnym Syndykatem Rolniczym mieszczącym się przy ulicy Składowej oraz ukryte na zapleczu tory bocznic kolejowych. Istnieje w planach połączenie rozerwanej na pół przez teren szpitala wojskowego ulicy Składowej i wykonanie tam ciągu pieszo-rowerowego, jednak póki co musieliśmy dotrzeć do zachodniej części tej ulicy okrężną drogą przez ulicę Wrocławską, zatrzymując się na chwilę przy tablicy pamiątkowej poświęconej austriackiemu poecie Georgowi Traklowi, umieszczonej na murze wspomnianego szpitala. Jako, że był to spacer o tematyce kolejowej, to przewodnik nie omieszkał wspomnieć o bocznicy wybudowanej na zlecenie Sowietów po 1945 roku w celu zapewnienia szybkiego transportu rannych żołnierzy w celu hospitalizacji.

 

Zarośnięta bocznica.

Budynki przy wschodnim odcinku ulicy Składowej.

Widoczne sygnatury Syndykatu Rolniczego (SR).

Rampa Syndykatu Rolniczego.

 

Idąc ulicą Odrowąża moją uwagę przykuły tablice przedstawiające informacje na temat patronów okolicznych ulic. Przyznam, że wygląda to świetnie i trzymam kciuki żeby takich tablic pojawiło się w okolicy więcej.

 

Bardzo leciwa tabliczka adresowa.

I te nowsze z krótkimi życiorysami patronów.

 

Wkrótce doszliśmy do dalszej części ulicy Składowej, gdzie po drodze podziwialiśmy kolejne budynki mieszkalne oraz zrujnowany obiekt wybudowany przez Niemców w czasie II wojny światowej, z charakterystycznym czterospadowym dachem krytym papą.

 

Mocno zrujnowany budynek z 1943 roku.

 

Niemcy pozostawili po sobie jeszcze kilka budynków w okolicy. Były to nastawnie wybudowane w stylu modernistycznym (ta jest zachowana) oraz niemieckim stylu narodowym - ta niestety została rozebrana i żałuję, że nie udało mi się jej wcześniej uwiecznić na zdjęciach, podobnie jak inne nastawnie z dawnego przejazdu kolejowego na ulicy Rydla czy z Mydlnik w pobliżu ulicy Łupaszki). 

 

Modernistyczna nastawnia zbudowana w okresie okupacji niemieckiej. 

Zdjęcie sprzed rewitalizacji i zrobione przy innej okazji :)

 

Udało się także uchwycić widoczną w oddali za torowiskiem zabytkową ceglaną wieżę wodną. 

 

Przepraszam za jakość zdjęcia, 

ale lepiej nie dałem rady bez wchodzenia na teren prywatny 😀

Spacer miał metę obok wiaduktu w ciągu ulicy Łokietka, który został przebudowany zachowując odpowiedni styl i nawiązując wyglądem do wiaduktów nad Prądnicką i Kamienną. Co ciekawe, ten wiadukt oryginalnie nie posiadał pięknie zdobionych balustrad, podobnie jak inny, znajdujący się kawałek dalej w ciągu ulicy Racławickiej. Austriacy odpuścili sobie tutaj takie zdobienia, ponieważ były to już miejsca mniej reprezentatywne. Niemniej jednak, wykonanie cieszy oko i fajnie, że nie zdecydowano się na użycie zwykłych metalowych balustrad.

Jeśli kiedykolwiek mielibyście okazję uczestniczyć w tego typu spacerze, to gorąco zachęcam, bo warto! Tereny kolejowe niekiedy owiane są mgiełką tajemnicy, ponieważ nie zawsze są ogólnodostępne i przyjemnie jest posłuchać kogoś, kto ma ogromną wiedzę w tematyce kolejowej.

Pamiętajmy również, że wchodzenie na teren kolei bez zezwolenia jest zabronione i mogą grozić za to surowe konsekwencje. 

 

☕ Podobał Ci się ten post? Jeśli chcesz mnie wesprzeć, to możesz postawić mi symboliczną wirtualną kawę. Będzie mi bardzo miło i da mi to motywację do dalszego działania! 👇👇👇

Postaw wirtualną kawę ☕

Najdłuższy park w Krakowie - Młynówka Królewska

Jak głosi stara prawda życiowa - bez wody nie ma życia.
Nie chodzi mi stricte o jej spożywanie, lecz także o wykorzystywanie jej do innych ważnych celów.
Pierwsze wzmianki o poprowadzeniu wody z rzeki Rudawy sztucznym korytem w stronę zabudowy miejskiej datowane są na czasy średniowieczne.
Woda ta oprócz celów pitnych miała służyć do celów obronnych (wypełnianie fos wzdłuż wałów i murów obronnych) oraz do celów gospodarczych (przede wszystkim do zasilania miejskich młynów oraz stawów hodowlanych).
Król Władysław Łokietek w 1327 roku zlecił budowę pierwszego na większą skalę obiektu hydro-inżynieryjnego w Krakowie, jakim był system doprowadzenia wody z rzeki Rudawy na wysokości podkrakowskiej wówczas wsi Mydlniki, która poprowadzona sztucznym korytem docierała aż w rejony dzisiejszego Śródmieścia.
Przy okazji warto wspomnieć o etymologii nazwy wsi Mydlniki. Jak łatwo się domyślić, dawni mieszkańcy tej wsi trudnili się wyrobem królewskiego mydła.
Od Mydlnik młynówka na swojej trasie przemierzała tereny dzisiejszych Bronowic, Łobzowa, Krowodrzy, Nowej Wsi, Piasku docierając w końcu do Śródmieścia. Później łącząc się z jedną z odnóg Rudawy, uchodziła do królowej polskich rzek, niedaleko miejsca, gdzie dziś stoi Dom Handlowy "Jubilat".

Taki stan rzeczy trwał przez wiele, wiele lat aż do połowy XX wieku, gdy po licznych problemach z podtopieniami rozrastającego się miasta, postanowiono zasypać większość przebiegu tego cieku wodnego i stworzyć jedno z najfajniejszych miejsc na spacery i rekreację w Krakowie.
Napisałem większość przebiegu, ponieważ część mydlnicko-bronowicka została zachowana i w okolicach ulicy Na Błonie koryto młynówki zostało odprowadzone z powrotem w stronę Rudawy.
Jeszcze mniej więcej dekadę temu tym zachowanym odcinkiem płynęła wolno woda, lecz w ostatnich latach koryto jest suche i powoli zarasta...
Jedynie po większych opadach można zaobserwować w nim wodę.

Spacer wzdłuż Młynówki Królewskiej, bo tak też dziś nazywa się ten ciąg spacerowy, proponuję zacząć u jej początku, czyli w Mydlnikach.
Po dotarciu na pętlę autobusową, nieopodal której znajduje się kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy - postawiony w miejscu dworu oraz zabytkowa kuźnia, w której mieści się biblioteka, należy udać się uliczką Mariana Hemara (w okolicy natrafimy kilka starych chat, resztki murów z kamienia wapiennego, podpiwniczenia po zabudowaniach dworskich i leciwy młyn), obok terenu kościoła i później odbić w ulicę Kurozwięckiego, którą dojdziemy nad jaz na Rudawie. 

Dawna kuźnia, obecnie biblioteka (2021 r.)

Rozbiórka cokołu pomnika Iwana Koniewa (2026 r.)

Pozostałości stawu (zima 2023 r.)

Pozostałości zabudowań dworskich (zima 2023 r.).

To właśnie tutaj swój początek miała Młynówka Królewska.
Idąc już wzdłuż koryta młynówki, po lewej stronie, tuż za korytem był niegdyś niewielki staw, po którym ostały się okalające go niegdyś okazałe wierzby.
Aby iść dalej niestety musimy przejść przez kładkę nad korytem i tuż za wapiennym murem iść ulicą Dolińskiego, ponieważ dalszy odcinek w kierunku ul. Zakliki z Mydlnik z powodu braku ścieżki jest trudny do sforsowania.

Początek Młynówki Królewskiej w Mydlnikach.

Stary młyn w Mydlnikach.

Gdy dotrzemy do ulicy Zakliki z Mydlnik, dalsza trasa będzie prowadzić alejką poprowadzoną wzdłuż koryta młynówki. Jest to najnowszy odcinek parkowo-rekreacyjny, jaki został utworzony na całym biegu trasy. Miejsce to nadaje się świetnie na wypoczynek z najmłodszymi, spacer psem czy czytanie książki, ponieważ co kilka metrów ustawione są drewniane ławeczki.
W połowie tego odcinka znajduje się przejazd kolejowy, którędy przebiega trasa szybkiej kolei aglomeracyjnej w kierunku lotniska w Balicach.
Może się tak zdarzyć, że trzeba będzie chwilę na tym przejeździe poczekać.

Park Młynówka Królewska w Mydlnikach.

Gdy miniemy drewniany mostek, trasa staje się bardziej dzika, gdyż zamiast żwirowej alejki, ławeczek i koszy na śmieci, podążać będziemy najzwyklejszą wydeptaną ścieżką.
Jest to najbardziej dziki etap tej trasy spacerowej, co ma swój urok.
Idąc ścieżką dotrzemy w końcu do rozwidlenia cieku wodnego, którego jedna odnoga płynęła w linii prostej, w kierunku wschodnim (a dokładnie w stronę terenu dzisiejszego Zakładu Uzdatniania Wody "Rudawa"), a druga odnoga odbijała na południowy-wschód w stronę Rudawy.
Kierować się będziemy wzdłuż tej drugiej odnogi, aż dojdziemy do polnej dróżki, przy której znajduje się przepust wodny.
Pewnego rodzaju atrakcją będzie to, że na etapie młynówki do osiedla Widok, czyli tym bardziej wiejskim, będziemy co jakiś czas natykać się na mostki i przepusty wodne, przez które nie tak dawno jeszcze przepływała woda.
Obecnie po ich właściwych funkcjach pozostało wspomnienie...

Suche koryto młynówki.

Betonowy przepust.

 

Idąc polną drogą dotrzemy do ogrodzenia, za którym znajduje się Zakład Uzdatniania Wody "Rudawa", a konkretnie osadniki.
Okrążając ogrodzenie dotrzemy do miejsca, gdzie z terenu wodociągów ponownie "na wolność" wypływała młynówka. Nie nacieszymy się długo widokiem koryta, ponieważ kilkadziesiąt metrów dalej skręca ono w stronę południową i kierowało niegdyś swe wody w stronę młynu bronowickiego i Rudawy.
To ostatni odcinek na terenie miasta, gdzie dawne koryto zostało zachowane.

Główny bieg młynówki wkraczał w teren dzisiejszego osiedla Widok.
Od ulicy Na Błonie przebieg dawnego koryta został wyznaczony ciągiem spacerowo-rowerowym, wzdłuż którego oprócz krętych zawijasów (dawnych meandrów młynówki), niektóre leciwe, charakterystyczne drzewa łęgowe przypominają nam o tym, że płynęła tędy niegdyś woda.
Podczas wycieczki napotkamy jeszcze całkiem sporo starych okazów drzew, które z pewnością pamiętają czasy, kiedy mieszkańcy Krakowa stali nad brzegiem z wędkami i łowili w cieku ryby (archiwalne foty można znaleźć jak się dobrze poszpera w sieci, dla chcącego nic trudnego ;)).
Im bliżej centrum, ciąg nabiera charakteru typowego parku miejskiego.

Gdy miniemy pusty postument, na którym przez kilka lat stał pomnik gen. Iwana Koniewa, należy udać się na drugą stronę alei Armii Krajowej (postument został usunięty w 2026 roku - przyp.aut.).

Pusty postument po usuniętym pomniku gen. Iwana Koniewa (usunięty w 2026 r.).

Na chwilę warto zboczyć ze szlaku, aby podejść na róg skrzyżowania z ulicą Lea, gdzie od północnej strony za żywopłotem stoi jedna z najstarszych kapliczek w Bronowicach.
Ufundowana przez Szymona Słabego wraz z małżonką Zofią Wieczorkówną w roku 1776.

Jedna z najstarszych kapliczek w Bronowicach.

 

Dalej podążając alejką, wytyczoną po linii dawnej młynówki, między ogródkami działkowymi, placami zabaw oraz drobnymi zabudowaniami mieszkalnymi miniemy kościół św. Wojciecha z cegły klinkierowej, który został konsekrowany w 2000 roku.

Kościół św. Wojciecha w Bronowicach. 

 

Kolejnym ciekawym punktem jest szkoła podstawowa, znajdująca się przy początku ulicy Rydla, tuż obok placu targowego.
Ciekawym, ze względu na wyjątkową architekturę i dość obszerne zaplecze sportowe.
Na odcinku między osiedlem Widok, a placem targowym przy ul. Rydla, znajdują się także place zabaw dla dzieci i dla psów.

Szkoła w Bronowicach, niedaleko ul. Rydla.

 

Dalej między blokami oraz obok gmachu Uniwersytetu Pedagogicznego, nasz szlak prowadzi w kierunku miejsca, gdzie dawniej znajdował się pałac królewski w Łobzowie.
Pierwszy pałac został wzniesiony za panowania króla Kazimierza Wielkiego, później przebudowywany za panowania kolejnych władców.

W czasach zaboru austriackiego został wykupiony, a jego wnętrza zostały zaadaptowane na C.K. Szkołę Kadetów, którą po odzyskaniu niepodległości przemianowano na Szkołę Podchorążych, po której pamiątką została nazwa pobliskiej ulicy.
Tuż obok młynówki, w miejscu, gdzie znajdowały się królewskie ogrody, podziwiać można stary mur wzniesiony za panowania króla Stefana Batorego.
Sam budynek pałacowy po II wojnie światowej należy do Politechniki Krakowskiej, aż po dzisiejsze czasy.

Relikty dawnego muru ogrodów królewskich. 

 

Po lewej stronie młynówki, idąc w kierunku centrum miasta znajduje się spory teren jednostki wojskowej, zaś kawałek dalej, tuż przy alei Kijowskiej po prawej stronie, znajduje się kolejny ceglany kościół, tym razem pod wezwaniem bł. Anieli Salawy.

Kościół bł. Anieli Salawy.

Przechodzimy przejściem  na drugą stronę alei i przed naszymi oczami ukazuje się kilkupiętrowy budynek mieszkalno-usługowy, który został postawiony tuż przy młynówce.
Jego budowa wzbudziła spore kontrowersje wśród mieszkańców Krakowa.

Idąc lub jadąc dalej natrafimy na kapliczkę z drugiej połowy XIX, zbudowaną na grobli obok płynącej wówczas młynówki. Kapliczka została ufundowana przez okolicznych mieszkańców.

Wkrótce młynówka łączy się z ul. Grottgera i towarzyszy jej aż do alei Trzech Wieszczów, a konkretnie al. Juliusza Słowackiego, przy której mieści się gmach Radia Kraków.
Ale zanim tam dotrzemy warto zatrzymać się przy obelisku, znajdującym się po lewej stronie tuż obok żłobka.

Ten obelisk to pomnik martyrologii, upamiętniający miejsce w którym zginęło w czasie II wojny światowej z rąk hitlerowskich oprawców 20 Polaków.

Pomnik martyrologii.

 

Kawałek dalej od obelisku, za ulicą Sienkiewicza mieści się zespół podobnych do siebie budynków wzniesionych jako jedno z pierwszych w Krakowie osiedli robotniczych oraz willa Heleny Modrzejewskiej, znana jako "Modrzejówka".
Willa wraz z pobliskim terenem została wykupiona od Modrzejewskiej przez Towarzystwo Tanich Mieszkań dla Robotników Katolickich w Krakowie i w 1898 roku rozpoczęto budowę kolejnych budynków.
Zespół zabytkowych budynków możemy podziwiać na obszarze pomiędzy ulicami Mazowiecką, Gzymsików, Sienkiewicza oraz Grottgera.

Modrzejówka.

 

Przy odcinku pomiędzy Łobzowem, a aleją Słowackiego należy wspomnieć o kolejnej funkcji młynówki, jaką było nawadnianie pól i ogrodów, słynącej niegdyś z ogrodnictwa i warzywnictwa starej Krowodrzy.
Dziś spacerując po Krowodrzy można natknąć się na nieliczne już ślady dawnej, ogrodniczej przeszłości w postaci kilku starych domów z przydomowymi ogródkami.
Pozostałe pochłonęło rozbudowujące się miasto.
Starsi mieszkańcy z pewnością skojarzą kontrast starych, wiejskich chałup, sąsiadujących z nowo powstałymi w czasach PRL blokami z wielkiej płyty...

Między "Modrzejówką" a gmachem Radia Kraków stoi kamienica, w której urodziła się i mieszkała Olga "Kora" Jackowska, wokalistka zespołu Maanam. Na elewacji przy wejściu widnieje tablica.

 

Dom Kory Jackowskiej (2025 r.)

Z jednej strony szkoda, że nie udało się rozwiązać problemu z wylewami młynówki w inny sposób (na przykład stosując murowane, głębokie koryto - zabieg inżynieryjny, który można napotkać w wielu górskich i podgórskich miejscowościach, który zapobiega zalaniom przez wezbrane górskie potoki). Miasto zyskałoby wtedy całkiem fajną atrakcję, lecz zapewne byłoby to niemożliwe do zrealizowania ze względu na koszty inwestycji...
Z drugiej strony fajnie, że pamięć o historycznym przebiegu młynówki została zachowana dla potomnych i Kraków zyskał przez to świetną trasę spacerową i rowerową, którą można przemierzyć praktycznie pół miasta.
Mam nadzieję, że niniejszy artykuł zachęci was do przemierzenia Krakowa tą malowniczą i pełną atrakcji ścieżką.

 SZCZEGÓŁY TRASY:

Punkty:

1 - Mydlnicka kuźnia

2 - Mydlnicki młyn

3 - Śluza Młynówki Królewskiej

4 - Pozostałości po stawie

5 - Mur z kamienia wapiennego

6 -  Rozwidlenie młynówek

7 -  Rozwidlenie w stronę młyna bronowickiego

8 -  Kapliczka

9 -  Miejsce po dawnym cokole pomnika Iwana Koniewa

10 - Kapliczka Słabego 

11 - Kościół św. Wojciecha

12 - Szkoła Podstawowa nr 93 im. Lucjana Rydla

13 -  Plac targowy

14 - Pałac w Łobzowie (C.K. Szkoła Kadetów)

15 - Relikty dawnego muru ogrodów królewskich

16 - Kościół bł. Anieli Salawy

17 - Kapliczka

18 - Pomnik martyrologii

19 - Modrzejówka

20 - Dom, w którym mieszkała Kora Jackowska

21 - Radio Kraków 

 

 

Długość trasy: 9,1 km

Pod górkę: +6 m

W dół: - 13 m 

Stopień trudności: łatwa 

 

📥 Pobierz trasę GPX

 

Źródło zrzutów ekranu z mapami: Mapy.com  

 

☕ Podobał Ci się ten post? Jeśli chcesz mnie wesprzeć, to możesz postawić mi symboliczną wirtualną kawę. Będzie mi bardzo miło i da mi to motywację do dalszego działania! 👇👇👇

Postaw wirtualną kawę ☕